Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (γνωστός και ως Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός) αποτελεί μια από τις πιο επιβλητικές πνευματικές φυσιογνωμίες του Χριστιανισμού. Μαζί με τον Μέγα Βασίλειο και τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, συναποτελούν την τριάδα των Τριών Ιεραρχών, των προστατών των γραμμάτων και της παιδείας.

Ο Γρηγόριος γεννήθηκε γύρω στο 329 μ.Χ. στην Αριανζό της Καππαδοκίας. Η οικογένειά του ήταν ευγενής και ευσεβής, με τη μητέρα του, την Αγία Νόνα, να παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του.

Η Παιδεία και η Φιλία με τον Μέγα Βασίλειο

Η δίψα του για μάθηση τον οδήγησε στα μεγαλύτερα πνευματικά κέντρα της εποχής: την Καισάρεια, την Αλεξάνδρεια και τελικά την Αθήνα. Εκεί, συνδέθηκε με μια βαθιά, ισόβια φιλία με τον Μέγα Βασίλειο. Οι δυο τους έγιναν το πρότυπο της χριστιανικής αδελφοσύνης, με τον Γρηγόριο να γράφει αργότερα πως στην Αθήνα «γνώριζαν μόνο δύο δρόμους: αυτόν προς την εκκλησία και αυτόν προς τη σχολή».

Η Προσφορά του στην Εκκλησία

Παρά την επιθυμία του για μια ήσυχη, ασκητική ζωή αφιερωμένη στον στοχασμό, η Εκκλησία τον κάλεσε στην πρώτη γραμμή της μάχης κατά των αιρέσεων.

  • Κωνσταντινούπολη: Το 379 μ.Χ. έφτασε στην Κωνσταντινούπολη, η οποία κυριαρχούνταν από τους Αρειανούς. Λειτούργησε στον μικρό ναό της Αγίας Αναστασίας, όπου με τους περίφημους «Θεολογικούς Λόγους» του κατάφερε να αναγεννήσει την Ορθοδοξία.
  • Β' Οικουμενική Σύνοδος: Το 381 μ.Χ. εξελέγη Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και προήδρευσε της Β' Οικουμενικής Συνόδου, η οποία ολοκλήρωσε το Σύμβολο της Πίστεως (Πιστεύω).

Γιατί ονομάστηκε «Θεολόγος»;

Είναι ένας από τους μόλις τρεις αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας (μαζί με τον Ευαγγελιστή Ιωάννη και τον Άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο) που τους δόθηκε αυτός ο τίτλος. Η θεολογία του δεν ήταν απλώς θεωρητική, αλλά βιωματική.

«Θεολόγος είναι αυτός που προσεύχεται αληθινά, και αυτός που προσεύχεται αληθινά είναι θεολόγος».

Το Συγγραφικό του Έργο

Το έργο του διακρίνεται για την υψηλή λογοτεχνική του ποιότητα και τη φιλοσοφική του εμβάθυνση. Περιλαμβάνει:

  1. Λόγους: 45 λόγοι με κορυφαίους τους «Περί Θεολογίας».
  2. Ποιήματα: Έγραψε χιλιάδες στίχους, χρησιμοποιώντας την ποίηση για να διδάξει αλλά και να εκφράσει τον προσωπικό του πόνο και την αγάπη του για τον Θεό.
  3. Επιστολές: Σημαντικές για την κατανόηση της ιστορίας και των δογματικών ζητημάτων της εποχής.

Η Κοίμηση και η Μνήμη του

Ο Άγιος Γρηγόριος αποσύρθηκε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στη γενέτειρά του, όπου κοιμήθηκε εν ειρήνη το 390 μ.Χ. Η μνήμη του τιμάται στις 25 Ιανουαρίου, ενώ στις 30 Ιανουαρίου γιορτάζεται μαζί με τους υπόλοιπους Τρεις Ιεράρχες.